Chuyên gia AI Cảnh báo: 99% việc làm sẽ biến mất trước năm 2030?

Các phòng thí nghiệm AI hàng đầu như OpenAI, Google và Anthropic được cho là đang gặp khó khăn trong việc phát triển các mô hình AI phức tạp hơn, chủ yếu do thiếu nội dung chất lượng cao để training. Tình trạng này đang khiến việc dự đoán hướng đi và tương lai của công nghệ tiên tiến này ngày càng trở nên bất khả thi.

Hầu hết các công ty này đang mạo hiểm đầu tư vào lĩnh vực AI mà thiếu một kế hoạch rõ ràng để đạt lợi nhuận. Họ liên tục đổ hàng tỷ đô la chỉ để chạy theo cơn sốt AI (AI hype) khó lường, với tham vọng lớn là đạt được mục tiêu Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát (AGI).

Nhiều báo cáo chỉ ra rằng OpenAI đang tập trung vào việc tạo ra các sản phẩm bóng bẩy thay vì ưu tiên quy trình và văn hóa an toàn. Thậm chí, CEO Anthropic, Dario Amodei, gần đây đã thẳng thắn thừa nhận rằng công ty không thể hiểu chính xác cách thức hoạt động của các mô hình AI mà họ tạo ra.

Bên cạnh những lo ngại về quyền riêng tư và bảo mật, AI còn tiềm ẩn một mối đe dọa hiện sinh (existential threat) khổng lồ. Cụ thể, Roman Yampolskiy, nhà nghiên cứu an toàn AI và giám đốc Phòng thí nghiệm An ninh mạng tại Đại học Louisville, gần đây đã đưa ra con số đáng sợ: có tới 99.999999% khả năng AI sẽ chấm dứt nhân loại.

Điều đáng chú ý hơn là nhà nghiên cứu này gần đây đã chia sẻ thêm nhiều phân tích sâu sắc về AI trong một tập của chương trình The Diary of a CEO (với Steven Bartlett), bao gồm cả tác động của công nghệ này đối với thị trường việc làm.

Theo Yampolskiy, “Trong vòng năm năm tới, chúng ta sẽ phải đối mặt với mức độ thất nghiệp chưa từng có.” Ông cảnh báo con số này không chỉ dừng lại ở 10% đáng sợ, mà có thể lên đến 99%.

Ông lập luận rằng với việc các công cụ AI ngày càng tiên tiến và nhiều công ty bắt đầu phát triển robot hình người (humanoid robots), việc thuê nhân công là con người có thể trở nên không còn hiệu quả về mặt kinh tế trong tương lai gần.

Ông giải thích: “Nếu tôi chỉ cần trả $20 phí thuê bao hoặc dùng một mô hình miễn phí để hoàn thành công việc của một nhân viên, thì việc thuê người sẽ không còn cần thiết. Đầu tiên, mọi tác vụ trên máy tính sẽ bị tự động hóa hoàn toàn. Sau đó, tôi nghĩ robot hình người có thể chỉ chậm hơn 5 năm. Như vậy, chỉ trong vòng năm năm nữa, tất cả lao động chân tay cũng sẽ bị tự động hóa.”

Yampolskiy còn khẳng định thêm rằng ngay cả các ngành nghề được cho là “chắc chắn trong tương lai” như coding và prompt engineering cũng sẽ nằm trong tầm ngắm của AI. Trước đó, Bill Gates, đồng sáng lập Microsoft, từng tuyên bố rằng AI sẽ thay thế con người trong hầu hết mọi việc, chỉ trừ một số nhiệm vụ mà ông đùa rằng “không ai muốn xem máy tính chơi bóng chày”.

Gates từng nhận định có ba ngành nghề sẽ sống sót sau cuộc cách mạng AI là lập trình viên (coders), chuyên gia năng lượng và nhà sinh vật học. Ông lập luận rằng những ngành này quá phức tạp để AI có thể hỗ trợ hoặc thay thế hoàn toàn, do đó, sự can thiệp của con người vẫn giữ vai trò rất quan trọng.

Tuy nhiên, Roman Yampolskiy lại có ý kiến khác: “AI có khả năng thiết kế prompt (lệnh) để điều khiển các AI khác tốt hơn bất kỳ con người nào. Chính vì thế, ngành prompt engineering cũng sẽ biến mất.”

Trong khi các giải pháp như nâng cao kỹ năng (upskilling) và đào tạo lại (retraining) được đề xuất để giải quyết vấn đề AI chiếm lĩnh công việc, Yampolskiy cho rằng những nỗ lực này sẽ không có tác dụng, nhất là khi AI ngày càng tiến bộ. Nhà nghiên cứu giải thích: “Trước đây, chúng ta nói rằng công việc này bị tự động hóa, thì hãy đào tạo lại để làm công việc khác. Nhưng nếu tôi nói với bạn rằng tất cả công việc sẽ bị tự động hóa, thì không còn kế hoạch B nào cả. Bạn không thể đào tạo lại được nữa.”

An toàn AI và Giải pháp cho các mối đe dọa

Roman Yampolskiy dường như tin rằng công nghệ thế hệ tiếp theo đã tiến hóa đến mức vượt quá tầm kiểm soát của con người, khiến việc ngăn chặn nó mất kiểm soát trở nên khó khăn. Ông chia sẻ thêm: “Tôi đã từng tin rằng chúng ta có thể tạo ra AI an toàn, nhưng càng nghiên cứu sâu, tôi càng nhận ra đó không phải là điều chúng ta thực sự có thể làm được.”

Tuy nhiên, vẫn còn đó hy vọng. Ông khẳng định con người vẫn có thể chủ động nhận trách nhiệm về những nguy hiểm tiềm tàng mà công nghệ này gây ra. Cách tốt nhất là lan tỏa nhận thức đến các bên liên quan chính trong lĩnh vực AI tạo sinh (generative AI).

Trong bức tranh toàn cảnh hơn, nhà nghiên cứu về an toàn AI tin rằng chúng ta vẫn có thể lấy lại quyền kiểm soát công nghệ. Điều này đòi hỏi hai yếu tố: phải đảm bảo rằng chúng ta đang xây dựng những thứ mang lại lợi ích cho nhân loại, và những bên liên quan chính đưa ra mọi quyết định quan trọng đều phải là những người có đủ năng lực cần thiết.